عکس CBCT چیست؟
اگر برایتان سؤال است که CBCT چیست و عکس CBCT چه کاربردی دارد، باید بدانید که CBCT یکی از روشهای پیشرفته تصویربرداری سهبعدی در دندانپزشکی و فک و صورت است. این روش با استفاده از اشعه ایکس و پرتو مخروطی، تصاویر سهبعدی و دقیقی از دندانها، استخوان فک، مسیر عصبها، مفصل فک، سینوسها و سایر ساختارهای ناحیه فک و صورت ایجاد میکند. برخلاف عکسهای معمولی دندان که تصویری دوبعدی ارائه میدهند، در عکس CBCT اطلاعات به صورت حجمی ثبت میشود و پزشک یا دندانپزشک میتواند تصاویر را از زوایای مختلف بررسی کند. به همین دلیل، CBCT در مواردی مانند برنامهریزی ایمپلنت، بررسی دندانهای نهفته، درمان ریشه، جراحی فک و صورت و ارزیابی برخی مشکلات استخوانی کاربرد زیادی دارد. در ادامه به طور کامل بررسی میکنیم که عکس CBCT چیست، چگونه انجام میشود، چه کاربردهایی دارد، آیا خطرناک است، چه تفاوتی با OPG و CT دارد و چه زمانی انجام آن ضروری است.
عکس CBCT چیست؟ کاربرد، مزایا، معایب، نحوه انجام و تفاوت با OPG
CBCT مخفف Cone Beam Computed Tomography به معنی «توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی» است. در این روش، دستگاه با استفاده از یک پرتو اشعه ایکس مخروطیشکل و یک آشکارساز، تصاویر متعددی را هنگام چرخش در اطراف سر بیمار ثبت میکند. سپس این اطلاعات توسط نرمافزار به یک تصویر سهبعدی از ناحیه مورد نظر تبدیل میشود. به زبان ساده، اگر عکس معمولی دندان را یک تصویر دوبعدی در نظر بگیریم، CBCT یک مدل سهبعدی از ناحیه مورد بررسی در اختیار دندانپزشک قرار میدهد. این ویژگی باعث میشود ساختارهایی که در عکسهای دوبعدی روی یکدیگر قرار گرفتهاند، بهتر بررسی شوند. CBCT بیشتر برای تصویربرداری از دندانها، استخوان فک و صورت، مسیر کانالهای عصبی، مفصل گیجگاهی فکی، حفره بینی و سینوسها استفاده میشود. این روش بهخصوص زمانی ارزشمند است که عکسهای معمولی اطلاعات کافی برای تشخیص یا برنامهریزی درمان در اختیار پزشک قرار ندهند.
عکس CBCT چگونه گرفته میشود؟
انجام CBCT معمولاً فرآیندی سریع و بدون درد است و به جراحی یا تزریق نیاز ندارد. مراحل کلی گرفتن عکس CBCT به این صورت است:
- بیمار در محل مشخصشده دستگاه قرار میگیرد.
- سر بیمار برای جلوگیری از حرکت، در موقعیت مناسب ثابت میشود.
- در صورت نیاز، اشیای فلزی مانند عینک، زیورآلات یا سایر وسایل مزاحم از ناحیه سر و صورت خارج میشوند.
- دستگاه در اطراف سر بیمار حرکت یا چرخش میکند و تصاویر متعددی از ناحیه مورد نظر ثبت میکند.
- نرمافزار دستگاه اطلاعات بهدستآمده را پردازش کرده و تصاویر سهبعدی ایجاد میکند.
- تصاویر در اختیار دندانپزشک، جراح فک و صورت یا متخصص مربوطه قرار میگیرد تا بررسی و تفسیر شود.
در بسیاری از موارد، بیمار پس از پایان تصویربرداری میتواند فعالیتهای معمول خود را ادامه دهد و نیاز به دوره نقاهت ندارد.
CBCT چه کاربردی دارد؟
کاربرد CBCT به یک مورد خاص محدود نمیشود. مهمترین دلیل استفاده از این روش، به دست آوردن اطلاعات سهبعدی و دقیقتر از ساختارهای دندانی و استخوانی است.
1. برنامهریزی ایمپلنت دندان : یکی از مهمترین کاربردهای عکس CBCT، برنامهریزی برای کاشت ایمپلنت دندان است. پزشک با بررسی تصاویر سهبعدی میتواند وضعیت استخوان فک، ارتفاع و عرض استخوان و موقعیت ساختارهای مهمی مانند کانال عصب را ارزیابی کند. این اطلاعات به انتخاب محل و مسیر مناسب برای قرار دادن ایمپلنت کمک میکند.
2. بررسی دندانهای نهفته : دندان عقل نهفته، دندانهای اضافی یا سایر دندانهایی که در داخل استخوان قرار گرفتهاند، ممکن است در عکسهای دوبعدی بهطور کامل قابل بررسی نباشند. CBCT میتواند موقعیت دندان، زاویه آن و ارتباط آن با ریشه دندانهای مجاور یا ساختارهای حساس اطراف را بهتر نشان دهد و به پزشک در برنامهریزی جراحی کمک کند.
3. بررسی کانالهای عصبی : یکی از مزیتهای مهم CBCT، امکان بررسی سهبعدی مسیر برخی کانالهای عصبی در فک است. این موضوع بهخصوص پیش از بعضی جراحیهای فک و دندان اهمیت دارد؛ زیرا پزشک میتواند ارتباط ساختار مورد نظر با مسیر عصب را با جزئیات بیشتری بررسی کند.
4. بررسی سینوسهای فک و حفره بینی : CBCT میتواند اطلاعات مناسبی درباره سینوسهای فک بالا، حفره بینی و ارتباط برخی مشکلات دندانی با این ساختارها ارائه دهد. این قابلیت در برخی درمانهای دندانپزشکی و جراحیهای مرتبط با فک بالا اهمیت دارد.
5. درمان ریشه و بررسی کانالهای دندان : در برخی موارد پیچیده درمان ریشه، تصاویر سهبعدی CBCT میتوانند اطلاعات بیشتری درباره شکل کانالهای ریشه، ضایعات اطراف ریشه و ساختارهای اطراف دندان در اختیار دندانپزشک قرار دهند. با این حال، CBCT جایگزین همیشگی رادیوگرافیهای معمولی نیست و باید بر اساس شرایط بیمار و نیاز تشخیصی استفاده شود.
6. بررسی مشکلات ارتودنسی : CBCT در برخی موارد تخصصی ارتودنسی برای بررسی وضعیت دندانهای نهفته، ناهنجاریهای فکی و روابط سهبعدی بین دندانها و استخوان کاربرد دارد.
7. بررسی مفصل فکی و صورت : در بعضی بیماران، CBCT میتواند برای بررسی ساختارهای استخوانی مفصل گیجگاهی فکی یا همان TMJ مورد استفاده قرار گیرد.
8. بررسی ضایعات و مشکلات استخوانی : CBCT میتواند در بررسی برخی ضایعات، کیستها، تغییرات استخوانی و مشکلات ناحیه فک و صورت اطلاعات سهبعدی ارزشمندی ارائه کند. انتخاب روش تصویربرداری مناسب باید بر اساس تشخیص احتمالی و نظر پزشک انجام شود.
🟨مجموعه مدیک کالا به عنوان بزرگترین توزیع کننده تجهیزات دندانپزشکی در تهران است که تمامی تجهیزات از جمله تجهیزات تصویربرداری همچون دستگاه رادیوگرافی، اسکنر داخل دهانی، دوربین داخل دهانی و… را با تنوع بالایی از محصولات عرضه می کند که متناسب با نیاز خود می توانید برای کلینیک یا مطب دندانپزشکی خود انواع دستگاه را با بالاترین کیفیت و قیمت مناسب خریداری کنید.
راههای ارتباطی با مدیک کالا
مزایای عکس CBCT چیست؟
مهمترین مزایای CBCT عبارتاند از:
- ارائه تصاویر سهبعدی از دندان و فک
- امکان بررسی ساختارها از زوایای مختلف
- نمایش دقیقتر ساختارهای استخوانی نسبت به بسیاری از روشهای دوبعدی
- کمک به برنامهریزی دقیقتر درمانهای پیچیده
- کاربرد گسترده در ایمپلنت، جراحی، ارتودنسی و درمان ریشه
- امکان بررسی همزمان بخشهای مختلف ناحیه فک و صورت در یک اسکن
- انجام سریع و بدون درد
- امکان بازسازی و اندازهگیری تصاویر با استفاده از نرمافزارهای تخصصی
CBCT بهخصوص زمانی ارزشمند است که تصاویر دوبعدی مانند رادیوگرافی معمولی یا پانورامیک اطلاعات کافی برای تصمیمگیری درمانی ارائه نکنند.

معایب و محدودیتهای CBCT چیست؟
با وجود مزایای زیاد، CBCT برای همه بیماران و همه شرایط مناسب نیست.
1. استفاده از اشعه ایکس : CBCT با اشعه ایکس کار میکند؛ بنابراین نباید بدون نیاز پزشکی انجام شود. میزان تابش به نوع دستگاه، محدوده تصویربرداری و تنظیمات اسکن بستگی دارد. به همین دلیل، پزشک باید قبل از درخواست CBCT، ضرورت انجام آن را با توجه به شرایط بیمار و هدف تشخیصی ارزیابی کند.
2. دوز تابش بیشتر از رادیوگرافیهای ساده : به طور کلی میزان تابش CBCT از بسیاری از رادیوگرافیهای ساده دندان بیشتر است، بنابراین نباید آن را جایگزین روتین عکسهای دوبعدی دانست. در عین حال، میزان تابش CBCT میتواند بسته به دستگاه و پروتکل تصویربرداری بسیار متفاوت باشد و در بسیاری از کاربردهای دندانپزشکی از CT معمولی کمتر است.
3. محدودیت در نمایش بافت نرم : یکی از نکات مهم این است که CBCT برای نمایش ساختارهای سخت مانند دندان و استخوان بسیار مناسب است، اما کنتراست بافت نرم آن به خوبی CT پزشکی نیست. بنابراین نباید گفت CBCT همیشه بهترین روش برای تصویربرداری از بافتهای نرم است. در صورت نیاز، پزشک ممکن است روشهای تصویربرداری دیگری مانند CT معمولی یا MRI را پیشنهاد کند.
4. ایجاد آرتیفکت در حضور فلز : وجود فلز در دهان، مانند برخی ترمیمهای دندانی، ایمپلنت یا سایر مواد فلزی، میتواند باعث ایجاد آرتیفکت و کاهش کیفیت بخشی از تصویر شود. حرکت بیمار نیز میتواند باعث تاری یا کاهش کیفیت تصاویر شود.
آیا عکس CBCT خطرناک است؟
CBCT از اشعه ایکس استفاده میکند، بنابراین مانند هر روش تصویربرداری مبتنی بر اشعه باید زمانی انجام شود که از نظر پزشکی توجیه داشته باشد. این موضوع به معنی خطرناک بودن ذاتی CBCT نیست. پزشک با مقایسه مزایای تشخیصی و میزان مواجهه با اشعه تصمیم میگیرد که آیا انجام اسکن برای بیمار ضروری است یا خیر. بهخصوص برای کودکان و افرادی که احتمال بارداری دارند، باید ضرورت تصویربرداری و پروتکل مناسب با دقت بیشتری بررسی شود. اگر احتمال بارداری وجود دارد، بیمار باید پیش از تصویربرداری پزشک یا مرکز تصویربرداری را مطلع کند. نکته مهم این است که اشعه ایکس پس از پایان تصویربرداری در بدن بیمار باقی نمیماند؛ اما مواجهه با اشعه باید تا حد امکان مطابق اصل بهینهسازی و نیاز پزشکی کنترل شود.
آیا CBCT برای کودکان مناسب است؟
CBCT در کودکان نیز ممکن است در شرایط خاص مورد استفاده قرار گیرد، اما انجام آن باید بر اساس نیاز واقعی و تشخیص پزشک باشد. به دلیل حساسیت بیشتر کودکان نسبت به اثرات تجمعی مواجهه با اشعه، بهتر است از تصویربرداری غیرضروری جلوگیری شود و در صورت نیاز، محدوده تصویربرداری و دوز تا حد امکان متناسب با هدف تشخیصی انتخاب شود.
تفاوت CBCT و OPG چیست؟
OPG یا پانورامیک یک تصویر دوبعدی از دندانها و فک ارائه میدهد، در حالی که CBCT اطلاعات سهبعدی در اختیار پزشک قرار میدهد.
| ویژگی | CBCT | OPG |
|---|---|---|
| نوع تصویر | سهبعدی | دوبعدی |
| جزئیات ساختارهای استخوانی | بسیار مناسب | محدودتر |
| امکان بررسی از زوایای مختلف | دارد | محدود |
| کاربرد در برنامهریزی ایمپلنت | بسیار کاربردی | ممکن است کافی نباشد |
| میزان تابش | معمولاً بیشتر از OPG | کمتر |
| هزینه | معمولاً بیشتر | معمولاً کمتر |
| کاربرد روتین | خیر، بر اساس نیاز | رایجتر |
بنابراین نمیتوان گفت CBCT همیشه بهتر از OPG است. هر روش برای هدف مشخصی استفاده میشود. اگر یک تصویر دوبعدی اطلاعات مورد نیاز پزشک را فراهم کند، ممکن است انجام CBCT ضرورتی نداشته باشد. اما در شرایطی که اطلاعات سهبعدی لازم باشد، CBCT میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
تفاوت CBCT و CT معمولی چیست؟
CBCT و CT معمولی هر دو از اشعه ایکس برای ایجاد تصاویر مقطعی و سهبعدی استفاده میکنند، اما فناوری تصویربرداری و کاربرد آنها متفاوت است. CBCT به طور گسترده برای تصویربرداری دندان، فک و صورت استفاده میشود و برای بررسی دقیق ساختارهای استخوانی ناحیه فک و دندان بسیار مناسب است. CT پزشکی کاربرد گستردهتری در بررسی قسمتهای مختلف بدن دارد و در تصویربرداری از بافتهای نرم نیز عملکرد بهتری دارد. بنابراین CBCT را نباید صرفاً یک CT معمولی با نام دیگر دانست؛ این دو روش برای اهداف متفاوتی طراحی شدهاند.
قبل از عکس CBCT چه نکاتی را باید رعایت کرد؟
در بیشتر موارد، CBCT به آمادگی پیچیدهای نیاز ندارد. با این حال بهتر است قبل از تصویربرداری:
- احتمال بارداری را به پزشک یا اپراتور اطلاع دهید.
- عینک، زیورآلات و اشیای فلزی مزاحم را خارج کنید.
- هنگام تصویربرداری ثابت بمانید.
- دستورالعمل مرکز تصویربرداری را رعایت کنید.
- اگر تصویربرداری برای درمان خاصی مانند ایمپلنت یا جراحی درخواست شده است، اطلاعات و تصاویر قبلی خود را در صورت درخواست پزشک همراه داشته باشید.
عکس CBCT چقدر طول میکشد؟
مدت زمان تصویربرداری به نوع دستگاه، محدوده مورد بررسی و پروتکل انتخابشده بستگی دارد، اما خود فرآیند اسکن معمولاً کوتاه است. مهمترین نکته این است که بیمار در زمان تصویربرداری حرکت نکند؛ زیرا حرکت میتواند کیفیت تصویر را کاهش دهد و در بعضی موارد باعث نیاز به تکرار تصویربرداری شود.
آیا بعد از CBCT نیاز به استراحت داریم؟
خیر. CBCT یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است و در حالت معمول، پس از پایان تصویربرداری نیاز به دوره نقاهت وجود ندارد و بیمار میتواند فعالیتهای روزمره خود را ادامه دهد.
آیا CBCT برای ایمپلنت ضروری است؟
در بسیاری از موارد، CBCT اطلاعات بسیار ارزشمندی برای برنامهریزی ایمپلنت فراهم میکند؛ زیرا دندانپزشک میتواند وضعیت سهبعدی استخوان و ساختارهای حساس اطراف محل کاشت را بررسی کند. با این حال، نمیتوان گفت CBCT برای تمام بیماران ایمپلنت به صورت یک قانون ثابت ضروری است. نیاز به آن به شرایط بیمار، محل ایمپلنت، کیفیت تصاویر قبلی و نظر دندانپزشک یا جراح بستگی دارد.
آیا عکس CBCT همان عکس سهبعدی دندان است؟
بله، در اصطلاح عمومی زمانی که گفته میشود «عکس سهبعدی دندان» یا «اسکن سهبعدی فک»، در بسیاری از موارد منظور تصویربرداری CBCT است. البته CBCT فقط برای خود دندان استفاده نمیشود و میتواند بخشهایی مانند استخوان فک، مسیرهای عصبی، سینوسها و سایر ساختارهای ناحیه فک و صورت را نیز نشان دهد.

تفاوت بین پانوراما و اسکن CBCT
☑️اسکن CBCT یک نوع تصویربرداری سه بعدی با اشعه ایکس است که میتواند ساختارهای دندانی، استخوانی و نرم را با جزئیات زیاد نشان دهد. این روش برای بررسی وضعیت فک، دندان، مفصل گیجگاهی، سینوسها، حفره بینی و غیره مورد استفاده قرار میگیرد. اسکن CBCT از پرتو اشعه ایکس مخروطی شکل استفاده میکند که دور بیمار میچرخد و تعداد زیادی تصویر را ثبت میکند. این تصاویر سپس با کمک رایانه به یک تصویر سه بعدی تبدیل میشوند.
☑️عکسبرداری کامل از دهان یا پانوراما یک نوع تصویربرداری دو بعدی با اشعه ایکس است که میتواند تصویری از تمام دندانها و ساختارهای اطراف آنها را در یک تصویر واحد ارائه دهد. این روش برای تشخیص بیماریهای لثه، حفرهها، آبسهها و ضایعات مورد استفاده قرار میگیرد. عکسبرداری پانوراما از یک دوربین داخل دهانی استفاده میکند که از جلوی صورت بیمار شروع میشود و به طرف گوشها حرکت میکند. این دوربین اشعه ایکس مستقیم به دندانها تابانده و تصویر آنها را روی یک فیلم ثبت میکند.
☑️تفاوت اصلی بین اسکن CBCT و عکسبرداری پانوراما در این است که اسکن CBCT تصاویر سه بعدی را ارائه میدهد که دقیقتر و جامعتر هستند. عکسبرداری پانوراما تصاویر دو بعدی را ارائه میدهد که کافی نیستند. اسکن CBCT میتواند هم استخوانها و هم بافتهای نرم را نشان دهد، در حالی که عکسبرداری پانوراما روی نمایش ساختارهای محکم تاکید دارد. اسکن CBCT از تشعشعات کمتری استفاده میکند و زمان کمتری نیاز دارد. عکسبرداری پانوراما از تشعشعات بیشتری استفاده میکند و زمان بیشتری نیاز دارد.
دوربین داخل دهانی دندانپزشکی یک ابزار و دستگاه تصویربرداری با کیفیت و وضوح بسیار بالا است که به صورت مستقیم در دهان مراجعه کننده یا بیمار قرار می گیرد و امکان مشاهده تمامی بخش های دهان و دندان را برای دندانپزشک فراهم می کند.
جمعبندی؛ CBCT چیست؟
در پاسخ کوتاه به سؤال CBCT چیست؟ میتوان گفت:
CBCT یک روش تصویربرداری سهبعدی با استفاده از پرتو مخروطی اشعه ایکس است که بهخصوص برای بررسی دندانها، استخوان فک و ساختارهای ناحیه فک و صورت کاربرد دارد.
مهمترین کاربردهای عکس CBCT شامل برنامهریزی ایمپلنت، بررسی دندانهای نهفته، ارزیابی کانالهای عصبی، بررسی سینوسها، بعضی درمانهای ریشه، ارتودنسی، جراحی فک و صورت و بررسی برخی مشکلات استخوانی است. مزیت اصلی CBCT نسبت به رادیوگرافیهای دوبعدی، ارائه اطلاعات سهبعدی و امکان بررسی ساختارهای مورد نظر از زوایای مختلف است. در مقابل، CBCT از اشعه ایکس استفاده میکند و معمولاً نباید بدون نیاز تشخیصی انجام شود. همچنین در مقایسه با CT پزشکی، برای بررسی دقیق بافت نرم محدودیتهایی دارد. بنابراین بهترین روش تصویربرداری برای هر بیمار باید بر اساس شرایط فرد، هدف تشخیصی و نظر پزشک یا دندانپزشک انتخاب شود.
سوالات متداول درباره عکس CBCT
عکس CBCT چیست؟
عکس CBCT نوعی تصویربرداری سهبعدی با استفاده از پرتو مخروطی اشعه ایکس است که بیشتر برای بررسی دندانها، استخوان فک و ساختارهای ناحیه فک و صورت استفاده میشود.
آیا عکس CBCT درد دارد؟
خیر. CBCT یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است و در حالت معمول دردی ایجاد نمیکند.
عکس CBCT برای چه مواردی استفاده میشود؟
CBCT میتواند برای برنامهریزی ایمپلنت، بررسی دندانهای نهفته، ارزیابی مسیر عصب، بررسی سینوسها، برخی مشکلات مفصل فک، ارتودنسی، درمانهای پیچیده ریشه و بعضی ضایعات استخوانی استفاده شود.
آیا CBCT از OPG دقیقتر است؟
CBCT اطلاعات سهبعدی ارائه میدهد، در حالی که OPG یک تصویر دوبعدی است. بنابراین در شرایطی که پزشک به اطلاعات سهبعدی نیاز دارد، CBCT میتواند اطلاعات بیشتری ارائه کند؛ اما این به معنی جایگزین شدن CBCT برای تمام کاربردهای OPG نیست.
آیا عکس CBCT خطرناک است؟
CBCT از اشعه ایکس استفاده میکند و به همین دلیل باید بر اساس نیاز پزشکی انجام شود. میزان تابش به دستگاه و پروتکل تصویربرداری بستگی دارد. برای کاهش مواجهه غیرضروری با اشعه، انجام CBCT باید با نظر پزشک و در صورت وجود ضرورت تشخیصی باشد.
آیا CBCT برای ایمپلنت لازم است؟
در بسیاری از موارد برای برنامهریزی دقیق ایمپلنت مفید است، اما ضرورت آن برای همه بیماران یکسان نیست و باید توسط دندانپزشک یا جراح تعیین شود.
آیا CBCT با CT معمولی فرق دارد؟
بله. هر دو از اشعه ایکس استفاده میکنند، اما CBCT به طور گسترده برای تصویربرداری دندان و فک و صورت طراحی شده و CT پزشکی کاربرد وسیعتری در قسمتهای مختلف بدن دارد. CBCT همچنین در نمایش بافت نرم محدودیت بیشتری نسبت به CT معمولی دارد.
